#154 Outkast – Speakerboxxx/The love below (2003) 5/10

Mag het een (paar) onsje(s) minder?

Jeetje, waar in godsnaam te beginnen? Dit is nogal wat: twee ceedees, 40 nummers, 2 uur 14 minuten en 49 seconden. Ter vergelijking: het absurd megalomane ‘Mellon Collie and the infinite sadness’ van Smashing Pumpkins komt niet verder dan 28 nummers die de klok laten stoppen na 2 uur 1 minuut en 39 seconden. Maar die vergelijking trekt totaal krom, waarover zometeen meer.

Want laat ik eens beginnen met onderstrepen hoe belangrijk meerdere luisterbeurten zijn. Deze geweldige website heet ‘One album a day’, en als je dat volhoudt ben je na minder dan drie jaar klaar met de hele lijst. Maar hee, de meeste mensen hebben toch ook nog een baan of een studie, en dan moet je dus elke avond een album wegwerken, daar iets van vinden, een cijfer geven en al dan niet ook nog ‘listening notes’ invullen. Dat lukt als je een album maar één keer luistert – of de Circle Jerks vier keer – maar dat is toch echt geen basis om muziek te beoordelen. Dat bleek maar weer eens bij dit dubbelalbum. Jawel, niet omdat het twee schijfjes heeft (of vier elpees), maar omdat het in werkelijkheid twee albums zijn die samen verkocht worden. Tsja, deze keer was een beetje achtergrondstudie wel noodzakelijk. Wat blijkt? (Nota bene: ik ben zoals bekend een totale hip-hop-nitwit en net zozeer een 21e-eeuwse-muziek-nitwit) Outkast is een hip-hopduo bestaande uit Big Boi (Antwan (ja echt) André (waarom kunnen ze dat wel Frans schrijven?) Patton) en André 3000 (André Lauren (?) Benjamin), beiden uit Georgia en beiden een jaartje jonger dan ik. Het duo had voor dit dubbelabum vier albums daadwerkelijk samen gemaakt, maar deze keer werkten beide heren vooral aan hun eigen album. ‘Speakerboxxx’ is het album van Big Boi en dus hebt u al begrepen dat ‘The love below’ het album van André 3000 is. Het korte verhaal is geloof ik dat de heren van plan waren allebei een solo-album uit te brengen, maar dat platenmaatschappij Arista dat (commercieel) onacceptabel vond. Dus krijgen we twee totaal verschillende albums in één doosje.

Daar komt dat verhaal van die meerdere luisterbeurten om de hoek kijken. Mijn eerste luisterbeurt was op een avond dat ik waarschijnlijk al moe was – volgens mij kwam ik van kantoor – en ‘Speakerboxxx’ maakte een aardige indruk, waarna ik compleet afhaakte bij ‘The love below’. Veel te lang, saai, muzikaal oninteressant, ik vond het een 1.

Het is echter compleet andersom. ‘Speakerboxxx’ op zichzelf lijkt haast ook weer uit twee albums te bestaan. Ik zeg maar voor het gemak dat kant A met name sterk op Parliament leunende funky muziek bevat, zeker niet onaardig. Parliament, met de massale koorzang, niet Funkadelic met de gitaaraccenten. Dat eerste vind je hier wel, dat tweede helemaal niet. Kant B gaat veel meer richting oninteressante hip-hop, met als absoluut dieptepunt ‘Tomb of the boom’. Dat is echt barslecht. Los van deze tweedeling op het album is het wel een tamelijk coherent geheel.

En dat is geheel in tegenstelling tot ‘The love below’ van André 3000. Dat is een bijzonder eclectische mix van van alles en nog wat door elkaar, met een paar voor het genre voortreffelijke hoogtepunten en een paar vrij treurige dieptepunten. Wat doet die drumcompluter op een vrachtwagen speed in ‘Spread’? En nog zo’n drumcomputer horen we in het bijzondere ‘My favorite things’. Jawel, de klassieker van Rodgers & Hammerstein, waarbij de versie van John Coltrane als basis lijkt te zijn genomen. Het is een soort Zappa mét (heel veel) drugs-uitvoering. Overigens geen dieptepunt, het nummer is even bizar als intrigerend. Nee, ‘She’s alive’ solliciteert meer naar de status van dieptepunt: daar wordt wel zo onwaarschijnlijk kneitervals gezongen dat het op een campy manier weer bijna leuk wordt. Maar toch: laat maar.

Twee grote hits van dit album zijn, en dat is als zodanig al apart, echte hoogtepunten. Zelfs ik ken ‘Hey ya’, maar al te goed zelfs. Ik had geen idee dat het van Outkast of André 3000 was, maar het is zo’n nummer dat je al vijfentwintig jaar overal hoort. En ik kan niet ontkennen dat het een onweerstaanbaar popdeuntje is, dat trouwens een soort voorganger lijkt van het nog bekendere ‘Happy’ van Pharrell Williams dat tien jaar jonger is. Het was een megahit. Ook ‘Roses’ werd een grote hit en ook dat is een helemaal prima nummer met oorwurm-kwaliteiten. En blijkbaar ligt het niet aan mij dat ik in het refrein elke keer denk te horen ‘Roses smell like poo-poo’. Het is een popualire zoekopdracht of de tekst met ‘poo-poo’ of ‘boo-hoo’ is, maar helaas is de minder leuke variant de echte. Op ‘Roses’ doet trouwens Big Boi ook mee, zodat je denk ik zou kunnen stellen dat dit een echt Outkast-nummer is. Hee, mijn vriendin Norah Jones doet trouwens ook nog mee, ze zingt een deuntje op ‘Rake off your cool’. Het maakt weinig indruk.

Ik vind ‘The love below’ met al zijn hoogte- en dieptepunten absoluut het beste of meest aangename hip-hopalbum dat ik tot nu toe gehoord heb. Maar serieus: is dit hip-hop? Die vraag vind ik bij beide albums moeilijk te beantwoorden en dat moet ik als nitwit ook niet proberen. Feit is dat de duidelijkste invloed op ‘Speakerboxxx’ Parliament is en op ‘The love below’ hoor je Prince terug volgens de externe bronnen, maar wat mij betreft nog meer Curtis Mayfield en zelfs Isaac Hayes heeft er een plasje over gepleegd. Bovendien wordt op beide albums een groot deel van de muziek door mensen met instrumenten gespeeld, het computergehalte is laag. Natuurlijk wordt er wel veel gerapt maar óók gezongen, wederom op beide albums.

Het hokjes-stoppen laat ik maar aan anderen over. Ik zou bijna zeggen dat het gewoon moderne pop is, pop van ver na de tijd dat ik het fenomeen (als in: hitparades en videoclip-programma’s op tv) volgde. Resteert alleen het eindoordeel. Zoals gezegd, na meerdere luisterbeurten waaronder de intensieve met de goede koptelefoon, kom ik voor ‘Speakerboxxx’ toch niet veel verder dan een 4, eigenlijk weer bestaande uit een 5 à 6 voor de eerste helft en een 2 à 3 voor de tweede helft, terwijl ‘The love below’ flirt met een 7 maar vanwege de onevenwichtigheid toch op een 6 blijft hangen, terwijl ik tot nog toe nog niet hoger dan een 5 heb uitgedeeld aan een hip-hopalbum. Dus ja, dat maakt een 5 voor het totale dubbelalbum.

Maar dat maskeert een beetje dat ik in tweede instantie met best wat plezier heb geluisterd. Toch, een hoger cijfer zou ook nog stuiten op iets anders. Dit album is natuurlijk absurd lang als geheel en daar komt nog bij dat’The love below’ als zodanig bijna 80 minuten wegtikt. Dat is waanzin en scherpere keuzes hadden zeker gekund én geholpen.