#152 Guided by Voices – Alien lanes (1995) 10/10

De Beatles na het drinken van onwaarschijnlijke hoeveelheden bier

De laatste tijd had ik een aantal albums die ik nauwelijks onbevangen kon bespreken, omdat ze meteen een graat in mijn keel lieten steken. Nu ja, hier is er weer een dat ik niet onbevangen kan bespreken, in het geheel niet zelfs. Maar nu om een andere reden. Dit album ken ik van haver tot gort – voor zover dat trouwens überhaupt mogelijk is – en het zit zo diep in mijn vezels dat het bijna mijn DNA heeft gemuteerd. Ik sprong op de GBV-hypetrain met het album dat hierop volgde – ‘Under the bushes, under the stars’ – nadat ik had gehoord dat mijn helden van dEUS weg waren van de band en na een lovende recensie in vermoedelijk de Volkskrant. Wat een waanzinnige ervaring was die eerste kennismaking en ik ging dus gauw op zoek naar wat er nog te vinden was van GBV, wat niet zo makkelijk is, waaronder dus dit album en de twee/drie albums daarvoor: ‘Bee thousand’ en ‘Propeller’/’Vampire on Titus’ (samen één cd). Verpletterend. Het maakte dat deze muziek, die ik dus rond het einde van mijn studententijd leerde kennen, mij mede is gaan vormen tot wie ik ben. Dit is een stuk van mijn identiteit.

En dus kan ik hier absoluut niet onbevangen, noem het maar gewoon onbevooroordeeld, over oordelen, net als bijvoorbeeld Radioheads ‘The bends’. Nou is dat bij ‘The bends’ nauwelijks een issue – je moet een hekel hebben aan gitaarmuziek wil je niet platgeslagen worden door de kwaliteit van dit album.

Dat is hier wel anders. Want hier kun je van alles van vinden. En dat heeft alles te maken het subgenre of eigenlijk de subcultuur waar we mee geconfronteerd worden en met de persoon Robert ‘Bob’ Pollard die de drijvende kracht is achter de band. Of nou ja, die de band is.

Dit is lo-fi. Dat betekent: een album van 41 minuten en 15 seconden verdeeld over 28 nummers – jawel, u leest het goed: gemiddeld 1 minuut en 28 seconden – dat klinkt alsof het grotendeels in een garage is opgenomen met een cassetterecorder uit 1982. In een tienerslaapkamer met een walkman met opnamefunctie. Af en toe horen we een nummer dat zowaar enigszins klinkt als professionele muziek, waarna iets volgt – ‘Cigarette tricks’ bijvoorbeeld, dat gelukkig na 18 seconden alweer voorbij is – dat slechter klinkt dan 26 keer gekopieerde 78-toerenplaten uit 1923.

Daar komt bij dat Robert Pollard inmiddels zo’n 3000 nummers geregistreerd heeft als composities, in amper de helft van de tijd die Dolly Parton actief is geweest, met onderbrekingen. Hij heeft jaren gehad waarin verdeeld over solo-albums en GBV-albums in één jaar zo’n 100 nieuwe nummers van hem verschenen.

Die zijn niet allemaal even goed.

Sommige daarvan zijn totaal bagger, niet eens half uitgewerkte ideeën die beter ofwel uitgewerkt hadden kunnen worden ofwel – eigenlijk nog beter – nooit op een album gezet hadden moeten worden.

Maar ja. Daar staat tegenover dat Pollard in de loop van de vier decennia die hij nu actief is een onwaarschijnlijke hoeveelheid werkelijk bloedmooie songs heeft geschreven en uitgebracht. Ze klinken niet altijd mooi, want de meeste albums zijn dus als lo-fi-drollen uitgebracht, maar ze zijn ijzersterk. Dit album bevat er minstens tien, waarvan een aantal trouwens geschreven door zijn side-kick Tobin Sprout, die vaak nog net wat melodieuzer liedjes schrijft en wat lieflijker zingt. Sprout zat soms wel, soms niet bij de band, en publiceerde ook onder eigen naam een stel albums met tientallen nummers, het een even goed nog mooier dan het ander.

Maar nog even over Pollard. De goede man had een mooi beroep voor hij professioneel (?) muzikant werd: leraar. Jawel. Dat is geen vreemde achtergrond voor iemand die op latere leeftijd – hij was ongeveer 39 toen dit album uitkwam, dat met voorganger ‘Bee thousand’ de ‘commerciële doorbraak vormde van GBV – muzikant wordt, maar hopelijk wel voor iemand met zijn gedrag. Ik was ergens rond 2000 bij een GBV-concert in de Melkweg, een verpletterende ervaring. De band had een roadie die het hele concert een op zich eenvoudige taak had: de bandleden, en vooral Pollard, voorzien van blikjes bier. Jawel, een van de hoogtepunten van mijn leven: toen Pollard ook aan de voorste rijen van het publiek ging uitdelen kreeg ik er ook een!

De hoeveelheid bier die hij consumeerde was onwaarschijnlijk. En zo klinkt de muziek dus ook. Hoe is die muziek, behalve dat er heel veel sterke songs zijn? De eerste EP van GBV klonk nog heel erg R.E.M.-achtig, destijds een van de weinige enigszins bekende Amerikaanse underground-gitaarbands (toen nog hè, 1986). Maar tegen deze tijd zitten we vol in een rechttoe-rechtaan gitaarrockversie van de Beatles. Ontzettend melodieuze songs, echt klassieke pop die echter helemaal niet als pop klinkt, met soms verbazingwekkend goed klinkende vocale harmonieën van het duo Pollard-Sprout.

Dit album is, als je ervoor openstaat, een verpletterende ervaring. Het ene juweeltje na het andere, ik noem: ‘A salty salute’, ‘Watch me jumpstart’, ‘As we go up, we go down’, het fenomenale ‘Game of Pricks’ en ‘Motor away’, ‘A good flying bird’, ‘Closer you are’, ‘My valuable hunting knife’, ‘Striped white jets’ (dat zowaar een meer complexe structuur heeft en de twee minuten passeert), ‘Blimps go 90’, ‘Strawdogs’, het echt geweldige melodieuze ‘Little whirl’ en de vrijwel instrumentale afsluiter ‘Alright’. Die laatste trekt de gemiddelde songduur flink op met bijna drie minuten.

Of dit per se het beste album is van GBV betwijfel ik. Later in hun carrière hebben ze zelfs albums opgenomen zonder lo-fi-attitude, zoals ‘Do the collapse’ dat werd geproduceerd door the Cars‘ Ric Ocasek. De hoogtepunten van voorganger ‘Bee thousand’ zijn misschien nog wel hoger dan op dit album – en de hoeveelheid troep nog veel groter.

Er is bijna geen band waarvan ik dit zou zeggen, maar voor Guided by Voices geldt toch echt dat de nieuwkomer het beste af is als-ie het bizarre verzamelalbum ‘Human amusement at hourly rates’ uit 2003 beluistert: 32 juweeltjes in 77 minuten en die vervelen gegarandeerd geen seconde.

En toch, dit album: wat een ervaring!